Adapazarı Tren Garı karşısında yer alan ve 1910-1915 yıllarında dönemin Askerlik Şubesi Başkanı Binbaşı Baha Bey tarafından inşa ettirilen üç katlı yapı, daha sonra Atatürk’ün yakın arkadaşı ve milletvekili Hasan Cavit Bey tarafından satın alındı.
Tarihi konakta, 14-21 Haziran 1922 tarihleri arasında Büyük Taarruz öncesinde ordu denetlemeleri için kente gelen Atatürk, uzun süre görüşemediği annesiyle burada bir araya gelerek konakladı. Bu buluşma, yapıya ayrı bir tarihi değer kazandırdı.
1983 yılında sivil mimari örneği olarak tescillenen yapı, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından kamulaştırılarak aslına uygun şekilde restore edildi ve müzeye dönüştürüldü. Sakarya’daki tarihi eserlerin toplanmasıyla oluşturulan müze, 1993 yılında ziyarete açıldı.
Müze; arkeolojik ve etnografik eserlerin sergilendiği salonlar ile bahçe teşhiri olmak üzere üç bölümden oluşuyor. Bahçede Roma ve Bizans dönemlerine ait mimari parçalar, mezar taşları, yazıtlar ve çeşitli tarihi objeler yer alırken, sergi salonlarında Atatürk’ün kullandığı eşyalar ile Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait silahlar, bakır eserler, mühürler ve el işlemeleri sergileniyor.
Toplam 741 eserin bulunduğu müzeyi geçen yıl yaklaşık 20 bin kişi ziyaret etti. Sakarya Müze Müdürü Vekili Coşkun Zehir, ziyaretçi sayısının yıllar içinde kademeli olarak arttığını belirterek, 2022’de 15 bin olan ziyaretçi sayısının 2024 ve 2025 yıllarında 20 bine ulaştığını ifade etti.
Öte yandan, Sakarya Bilim ve Sanat Merkezi öğrencileri tarafından geliştirilen “Akıllı Müze Rehberi” uygulaması sayesinde ziyaretçiler, cep telefonlarıyla eserler hakkında detaylı bilgiye kolayca ulaşabiliyor.
